TẬP THƠ "KẺ SĨ" TIẾP THEO, SÔ 487

 

VỀ SỰ CÔNG BẰNG VÀ BẤT CÔNG

LUÔN CÓ NƠI XÃ HỘI CON NGƯỜI

 

                         (I)

 

Đây chính điều được lưu tâm nhất

Trong cổ kim xã hội loài người

Bởi vốn thảy liên quan tất cả

Từ cộng đồng đến mỗi cá nhân

 

Vì mỗi người có đều lý trí

Cũng có đều tình cảm đi theo                                            

Sự công bằng được đều ưa chuộng

Còn bất công ai cũng ghét đều

 

Dù đó thảy hai điều trái ngược

Nhưng có điều gắn bó với nhau

Cái này có cái kia phải mất

Bởi nếu không mâu thuẫn rõ ràng

 

Tuy cả hai thuộc về thực tế

Nhưng còn đều nhận thức chủ quan

Khiến chủ quan dễ làm sai lạc

Ý nghĩa chung của việc khách quan

 

Điều đó dễ khiến càng lầm lẫn

Cái bất công lại tưởng công bằng

Hoặc ngược lại cũng nào đâu khác

Khiến mất đều giá trị nói chung

 

Vậy công bằng phải cần xác định

Là điều gì được thảy cân phân

Còn bất công khiến thành chênh lệch

Bởi hóa đều vô lý bên trong

 

Tức nguyên tắc do từ nội tại

Không chủ quan mang áp đặt vào

Công bằng phải tự thân của nó

Làm trệch đi liền xảy bất công

 

Công bằng cần vô tư phán đoán

Không nhằm cho tình cảm xen vào

Bởi cảm tính dễ đều nghiêng lệch

Tưởng công bằng lại thảy bất công

 

Chỉ trừ ra thảy toàn cao thượng

Điều bất công thành chính công bằng

Đấy gọi được công bằng tình huống

Tuy bề ngoài nhìn tưởng bất công

 

Khiến công bằng đi theo tình cảm

Tốt đẹp cùng kết với lương tâm

Tình cảm xấu dễ bất công luôn có

Không lương tâm cũng khó công bằng

 

Thành cao quý khác xa hạ tiện

Cao quý đều công chính đi theo

Hạ tiện chỉ dễ thành thấp kém

Có làm sao mục đích công bằng

 

Nên công bằng có hai phương diện

Một cá nhân và một cộng đồng

Cá nhân kiểu một người riêng lẻ

Hay có khi một nhóm người chung

 

Còn cộng đồng phạm vi mở rộng

Như quốc gia, xã hội thảy đều

Hoặc rộng ra bao hàm thế giới

Cả nhiều khi bao quát giống loài

 

Nói cụ thể công bằng vô hạn

Làm phạm vi hóa thảy vô vàn

Cả tinh thần cũng như vật chất

Thiếu công bằng đều thảy bất công

 

Công bằng vậy đều do phán đoán

Đánh giá theo công việc mình làm

Qua thực hành lẫn đều lý thuyết

Phải do toàn nhận thức tạo ra

 

Nhận thức kém dễ thành yếu kém

Dầu lương tâm nào muốn điều sai

Không ác ý nhưng vì dốt nát

Làm bất công lại ngỡ công bằng

 

Nhưng nhận thức có hai phương diện

Việc mình làm hay xã hội làm

Việc mình làm bởi mình quyết định

Người khác làm mình phán đoán thôi

 

Nên công bằng cũng hai mục đích

Tự mình làm do thảy lương tâm

Cả không muốn bất công người khác

Nhờ lương tri theo kiểu cộng đồng

 

Người cao quý công bằng thường có

Kẻ tầm thướng khuynh hướng bất công

Bởi ích kỷ và nhằm tư lợi

Có nghĩ gì đâu tới tha nhân

 

Nên công bằng có nhiều loại dạng

Kiểu đầu tiên phân phối khác dâu

Phân phối nhắm để nhằm chia đúng

Mỗi người sao phải được đồng đều

 

Loại thứ hai công bằng đánh gia

Cần làm sao nhận thức công bằng

Để không phạm vấn đề công lý

Đó cũng là chân lý khách quan

 

Nói khác đi công bằng hai mặt

Mặt bên trong và mặt bên ngoài

Hoặc có khi trong ngoài tương thích

Hay cũng khi trái ngược lẫn nhau

 

Vì bề ngoài dễ thường biểu diễn

Cả có khi lừa dối người đời

Nhưng bề trong ai nào biết được

Chỉ có mình tự biết lấy thôi

 

Thành về mặt quốc gia mà nói

Kiểu công bằng làm luật lạ dâu

Đó nhiệm vụ của đều Lập pháp

Tạo mục tiêu Hành pháp công bằng

 

Thêm cuối cùng lại là Tư pháp

Mục đích nhằm xét xử công minh

Công bằng đây là cần minh bạch

Nhờ Tam quyền phân lập lạ chi

 

                         (II)

 

Cuối cùng dến thẩm quyền Tòa án

Sự công bằng xét xử ở đây

Nó thể hiện nơi từng bản án

Để công bằng xã hội trọn đầy

 

Thành công bằng gút thành hai thứ

Trong đó chia nhiều loại khác nhau

Như có loại công bằng xét xử

Và công bằng phân phối lạ đâu

 

Nhưng trước hết phải trong nhận thức

Để tránh toàn phạm phải bất công

Kiểu phán đoán điều gì không đúng

Hoặc sâu hơn nhận thức về người

 

Luôn cần đủ thông tin chính xác

Tránh kiểu đều cảm tính chủ quan

Hay ý thức xấu xa lươn lẹo

Dễ bất công với thảy cuộc đời

 

Việc tích cực hiểu thành tiêu cực

Kẻ xấu thành kẻ tốt lạ sao

Khiến đánh giá hóa toàn tròng tréo

Khó còn sao chân lý phân minh

 

Khiến bất công tạo thành tội ác

Nặng nhẹ cùng nhiều ít thấp cao

Đâu tránh được luật về nhân quả

Bởi lưới trời lồng lộng khác sao

 

Cả công bằng tạo thành hai loại

Công bằng về xã hội đứng đầu

Ở trong đó bao gồm đủ thứ

Như công bằng chính trị khác đâu

 

Tuy cũng thuộc phạm trù xã hội

Nhưng ở đây quyền lực lồng vào

Lấy xã hội dùng làm nền tảng

Nhưng mạnh nhờ quyền lực đi theo

 

Nó khả dĩ nhân danh đủ thứ

Khiến mục tiêu mờ ảo thảy đều

Không chân chính hóa toàn lươn lẹo

Dễ hại dân hại nước lạ sao

 

Kiểu nhân danh công bằng xã hội

Lại thật ra tạo thảy bất công

Nên chính trị hóa thành hai mặt

Nhằm mị dân thật rất dễ dàng

 

Nhờ ngôn ngữ con người quả vậy

Tuyên truyền cùng cưỡng bức đi theo

Khiến nhận thức bị đều nhiễu loạn

Làm khách qua đều bị bẻ cong

 

Lưỡi không xương lắm đường lắt léo

Vốn đi theo bản chất con người

Thành chính trị khó tin thảy được

Dễ bẫy ngầm mắc phải bất công

 

Nên chính danh Khổng xưa đã nói

Nó thành ra ý nghĩa ngàn đời

Trái bầu chẳng nói thành bình rượu

Mới thảy toàn giá trị nơi nơi

 

Tức tên gọi phải cần đúng đắn

Có chính danh mới được thuận lời

Còn ngụy danh khiến đều xuyên tạc

Làm bất công lan tỏa mọi nơi

 

Vì chính trị gắn vào xã hội

Chính trị sai xã hội lãnh đều

Dù xã hội bao gồm tất cả

Còn cầm quyền thiểu số nào thôi

 

Bởi do vậy phải cần dân chủ

Cần tự do mới được đồng đều

Để quyền hạn chan hòa tất cả

Không dễ ai thảy lợi dụng đều

 

Bởi lợi dụng nhân danh toàn dỏm

Mượn danh từ nhằm gạt lòng tin

Khiến thực chất hóa đều giả dối

Mất công bằng còn chỉ bất công

 

Mọi học thuyết khác chi ngôn ngữ

Dễ biến toàn hình thức bề ngoài

Như lá khô gom thành đống lại

Trận cuồng phong gió thảy cuốn đi

 

Nên lịch sử thảy khi diễn tiến

Có dễ nào dừng lại nơi đâu

Bởi nó giống như dòng nước chảy

Sắp bằng đầu bằng đít được sao

 

Thế mới rõ công bằng xã hội

Phải công bằng một cách tự nhiên

Còn chỉ kiểu cào bằng giả tạo

Làm bất công luôn phải nhãn tiền

 

Công bằng khác bất công là thế

Nội dung đâu hình thức bề ngoài

Nên chủ yếu phải đều thực chất

Luôn phải cần tâm thức bên trong

 

Thiếu thật tâm lòng người giả dối

Hoa hòe đều đâu dễ tin vào

Cả lý thuyết thực hành đều thế

Chỉ đưa toàn kết quả tào lao

 

Nên công bằng trước trong ý thức

Cần công tâm mới được công bằng

Mọi gian dối bất công phát xuất

Tạo thành đều kết quả bất công

 

Nên mọi sự công bằng đều vậy

Trước tiên cần phải có chính danh

Lời nói phải đúng đều sự thật

Không thành ra xuyên tạc tuyên truyền

 

Khiến rốt lại công bằng xã hội

Phải tự do không thể độc quyền

Bởi tự do mới đều sáng suốt

Độc quyền toàn lợi dụng huyên thiên

 

                         (III)

 

Nên ý hệ độc quyền độc đảng

Tỏ ra đều chỉ thảy bất công

Toàn quyền lực tự mình thâu tóm

Đối với dân nào có công bằng

 

Bởi công bằng phải luôn thực chất

Không thể đều ngôn ngữ bề ngoài

Kiểu ngôn ngữ tuyên truyền dối gạt

Bất công toàn ngự trị vậy thôi

 

Quyền con người vốn quyền phổ quát

Quyền công dân thiết yếu quyền dân

Khiến dân quyền nhân quyền kết hợp

Chẳng lý do nào được độc tài

 

Mọi học thuyết chỉ toàn cỏ úa

Đều lâu năm tươi mãi được sao

Biết cỏ độc hay là cỏ tốt

Sao bắt ai buộc phải ăn vào

 

Muốn bắt ăn tất cần dân ý

Phải trưng cầu ý kiến toàn dân

Đâu phải nào được quyền tùy tiện

Dầu cá nhân hay chỉ nhóm người

 

Bởi mọi cái thuộc về xã hội

Hay thuộc về lịch sử đều cao

Không thể khép chỉ vào ý hệ

Do vài người phịa kiểu tào lao

 

Vì công bằng nói chung rộng khắp

Bao quát đều toàn thảy chủng loài

Tức công bằng phủ trùm nhân loại

Mới trở thành chân lý nhân văn

 

Từng khu vực chia ra dạng loại

Không ngược đều công lý thảy chung

Nên công bằng đi cùng đạo đức

Cả có khi khoa học kết cùng

 

Nên công bằng kiểu theo cảm tính

Hay nhằm theo thị hiếu bên ngoài

Công bằng đó dễ thành giả tạo

Dễ tạo ra đều thảy bất công

 

Kiểu công bằng nhân danh giả dối

Đâu công bằng vốn thảy thật tâm

Công bằng thật mới toàn bền vững

Vượt không gian lẫn cả thời gian

 

Đó giá trị mới thành vĩnh cửu

Như ánh dương chiếu khắp mọi miền

Hợp lý tính hợp đều công lý

Mới công bằng bao quát toàn chung

 

Điều đó khiến công bằng chỉ một

Trái lại là mọi thứ bất công

Bởi bất công luôn đều cỏ dại

Còn công bằng như kiểu cây cao

 

Cây công bằng đời toàn cao nhất

Còn bất công cỏ dại dưới chân

Khiến công bằng rừng cây lên thẳng

Mỗi cá nhân độc lập tự do

 

Nên mọi cái độc tài đều xấu

Cốt chỉ nhằm áp chế con người

Nấp trong đó thảy toàn lợi dụng

Công bằng nào còn có được sao

 

Đem rừng cây chặt ngang tất cả

Đều bất công đâu phải công bằng

Bởi mỗi cây khác toàn chủng loại

Như chanh chua còn bười ngọt thanh

 

Kiểu công bằng cào bằng tất cả

Muốn toàn đều giai cấp công nhân

Thuyết Mác thảy khác đâu ngụy thuyết

Gây bất công ngu tưởng công bằng

 

Khiến đến đây cũng cần mở rộng

Nguyên do nào gây thảy bất công

Chỉ cả nhân từng người cụ thể

Hay có khi những nhóm nói chung

 

Cả hai mặt đều toàn như vậy

Dầu tác nhân hay thảy nạn nhân

Do nhận thức từ trong tâm thức

Biết bất công hay biết công bằng

 

Tiềm năng đó đều do cái ác

Của kẻ nào chủ động làm ra

Tức cái ác cũng như cái xấu

Đều nói chung toàn kiểu gian tà

 

Chúng từ thảy bản năng mà đến

Ác xấu đều tiềm ẩn bên trong

Khi không có lương tri ngăn cản

Hay được nhờ giáo dục can vào

 

Riêng công bằng tự nhiên mà có

Đều công bằng hoang dã thiên nhiên

Toàn cơ chế thảy đều tự động

Tức công bằng theo kiểu vô tri

 

Khi cái mạnh hiếp đều cái yếu

Kiểu đều trong man dã cạnh tranh

Chuỗi thức ăn xảy ra tự phát

Trái ngược toàn theo cách nhân văn

 

Đây công bằng dựa trên lý trí

Cả có khi tình cảm xen vào

Tình cảm dây là tình cao thượng

Tình thương người toàn thảy vô tư

 

Nên xã hội loài người luôn khác

Công bằng toàn đối lại bất công

Bởi công bằng đều hoài tich cực

Còn bất công tiêu cực khác nào

 

Công bằng giúp làm đời tươi đẹp

Bất công toàn phá hoại thay vào

Tính nhân văn hai bên đều khác

Công bằng đưa nhân loại lên cao

 

Hễ công bằng bất công loại bỏ

Dù là trong trường hợp thế nào

Tích cực được thay vào tiêu cực

Dầu bất kỳ hoàn cảnh ra sao

 

Vì nhìn thảy con người phổ quát

Nhằm sống trong thế giới hòa đồng

Không phân biệt hoặc không kỳ thị

Nền tảng đều công lý thảy chung

 

Thành tóm lại ở trong xã hội

Công bằng luôn buộc phải nêu cao

Để con người mới thành nhân bản

Trục xuất điều hạ tiện bản năng

 

Người xưa dạy công bằng cảm thức

Tránh người điều mình chẳng muốn làm

Mình không muốn thì đâu người muốn

Khiến công bằng hóa lẽ tự nhiên

 

Nhưng trực giác hay dùng lý trí

Công bẳng nhìn xã hội từ trong

Đỉnh cao khiến hoàn thành nhân cách

Bởi công bằng bản chất nhân văn

 

THƯỢNG NGÀN

(01/7/22)

 

**