TẬP THƠ "KẺ SĨ" TIẾP THEO, SỐ 460

 VỀ VĂN MINH VĂN HÓA

NƠI XÃ HỘI LOÀI NGƯỜI

 

                    (I)

 

Loài người loài vật giống cùng

Thảy đều sinh vật trong vòng thế gian

Nhưng cái khác chính là đầu óc

Cho dẫu về thân xác như nhau

 

Cũng thuần hệ thống lạ nào

Vượt lên vật chất ù lỳ khác đâu

Vì hệ thống đây là sự sống

Ở xác thân lẫn cả tinh thần

 

Xác thân sinh học phải đành

Còn phần ý thức tinh thần cao hơn

Vì thân xác của chung sinh vật

Nhưng chúng thành tiến hóa khác nhau

 

Tiến cao nhất vẫn con người

Tạo nên kết quả của nền văn minh

Do văn minh dựa vào vật chất

Chính nhờ đều kỹ thuật tạo ra

 

Nhưng văn hóa khác xa mọi lẽ

Lại trở thành cốt lõi văn minh

Cả hai trong một thật tình

Trộn chung cả thảy nào đâu tách rời

 

Nhưng văn hóa động cơ có khác

Văn minh đều rờ moóc kéo theo

Khiến cho ý nghĩa tinh thần

Hiểu thành trí tuệ của luôn con người

 

Nó nằm thảy chỉ trong óc đầu

Còn xác thân đều vẫn vành ngoài

Nó là giá đỡ muôn loài

Riêng con người đỡ mọi phần tư duy

 

Hai trong một có gì đâu khác

Mỗi con người cụ thể gồm luôn

Khác là văn hóa cao vời

Còn như thân xác chỉ đều vật thôi

 

Thế nên cái đứng đầu quan trọng

Làm mỗi người đóng góp thế gian

Tạo ra sản phẩm tinh thần

Đó là gốc ngọn của nền văn minh

 

Cá nhân thảy thực tình nền tảng

Xã hội đều tổng gộp vào chung

Tạo nên tính cách môi trường

Mà đều chủ thể thảy từng cá nhân

 

Nhưng xưa Mác lòng vòng ngụy biện

Hô lên toàn vật chất mà thôi

Biết đều chỉ một dốt mười

Đấu tranh giai cấp nhằm đều đưa ra

 

Trong khi đó con người chính yếu

Đều cá nhân bằng thịt bằng xương

Xác thân sinh học mọi đường

Nhưng phần chính yếu tinh thần mới cao

 

Tinh thần đó khác nào nhận thức

Đều do phần giáo dục mà ra

Tài năng cũng có trời sinh

Nhưng nhờ học tập mới nên đại trà

 

Khiến giáo dục khó mà thiếu được

Dẫu tài năng yếu tố hàng đầu

Văn minh nhân loại do hầu

Ngàn năm kết tụ bởi đều tinh hoa

 

Văn minh quả tạo ra bởi thế

Trình độ chung do thảy số đông

Kiểu như nước lớn nước ròng

Trong đời khác biệt nước non từng vùng

 

Nhiều đất nước hào hùng hơn cả

Nhưng một thời rồi xuống khác đâu

Thời gian như nước qua cầu

Đều thành cơ sở của nền văn minh

 

Vậy nên nói thật tình đâu khác

Lịch sử hoài vẫn mãi đổi thay

Xuống lên chuyển biến không ngoài

Đều toàn tâm thức đổi thay con người

 

Bởi não bộ vẫn đều cốt lõi

Còn xác thân thụ động chai ỳ

Nên cần yếu tố tự do

Mới làm tích cực cuộc đời tiến lên

 

Độc tài chỉ cùn mằn thảy cả

Lọt vào tay thiểu số chuyên quyền

Làm cho hạn chế mọi miền

Bởi đều ni tấc buộc hoài phải theo

 

Khiến cuộc sống thành nghèo mãi cả

Bởi có nào mọi mặt phát huy

Dẫn toàn ngoắc ngoéo lạ gì

Bởi đều hạn hẹp khả năng sở trường

 

Dẫu dân tộc hào hùng vốn có

Nhưng vẫn thành què quặt trước sau

Cính do cơ chế khác nào

Hẹp đường văn hóa chận đường văn minh

 

Dầu trí tuệ tinh thần cốt lõi

Hiểu ra thành vật chất mông lung

Tinh hoa trí thức nhốt chuồng

Còn đâu tinh túy phát huy mọi đường

 

Nó thành kiểu đầu tàu khựng lại

Bị đẩy đùn do thảy khúc đuôi

Khiến làm xã hội lạc loài

Phải toàn ỳ ạch trước sau mọi điều

 

Nên xưa Mác lầm toàn thấy rõ

Nhằm đề cao vô sản khác sao

Trong khi lịch sử tiến hoài

Luôn cấn trí tuệ tinh hoa dẫn đường

 

Bởi đâu khác Mác toàn mê tín

Tin thảy vào giai cấp đấu tranh

Dựa theo huyền bí Hegel

Cái gì đối kháng phải thành triệt tiêu

 

                     (II)

 

Tin Tư bản tự chôn là vậy

Để hô hào vòng xoáy trăm năm

Nhưng ròi kết quả hỏng toàn

Liên Xô chổng gọng có còn nữa sao

 

Cúng như vậy Đông Âu trợt ván

Khác chi đều thuyết Mác là sai

Mông mênh lịch sử từ đầu

Cốt nhằm kích động thảy đều tay chân

 

Quên đều cơ bản cá nhân

Mới hoài đơn vị vạn phần căn cơ

Nếu số đông thảy đều tinh lọc

Khiến làm điều xã hội tiến lên

 

Còn như ngược lại cùn mằn

Đó toàn quy luật khách quan vẫn hoài

Nên nói tóm tinh thần là chính

Cho cuộc đời nhân loại văn minh

 

Dẫu tinh thần chẳng một mình

Mà cần vật chất theo đều tự nhiên

Tức văn hóa đẩy hầu kinh tế

Mới về sau kinh tế làm nền

 

Vòng quay tiếp nối hình thành

Đó toàn quy luật vận hành tự nhiên

Mác ngược lại nói toàn trái khoáy

Chỉ bám vào kinh tế làm đầu

 

Khác chi quan điểm trật hầu

Nhìn đơn giản hóa cuộc đời thiên thu

Do chính vậy Mác nào đâu đúng

Mà thảy nhằm ngụy biện một chiều

 

Dựa theo cảm tính riêng mình

Thảy nhằm thị hiếu trở thành mông lung

Mà con người ai đều không biết

Chỉ tùy theo trình độ thước đo

 

Thời xưa lạc hậu khác nào

Khiến làm Mác chỉ tin điều quàng xiêng

Nay thời đại đã toàn đổi khác

Phải vứt đi để kịp tiến lên

 

Cần dùng khoa học làm nền

Dựa trên nguyên lý thảy đều khách quan

Vì cảm tính chỉ toàn mờ tối

Nhất là điều thị hiếu mông lung

 

Chiều theo ham thích của mình

Ép đều thiên hạ phải toàn đi theo

Độc tài đó Mác từng quá quắt

Nhằm dựng lên vô sản khác sao

 

Khiến làm đảo lộn cuộc đời

Giật cây trốc gốc rễ toàn đưa lên

Bởi mê tín Hegel nào khác

Mác cho điều đối kháng làm đầu

 

Để thành huyễn hoặc cái nghèo

Quy thành Tư bản thảy đều làm ra

Để Mác thảy đấu tranh giai cấp

Bởi tin đều Tư sản tự chôn

 

Thành đâu thực tế khách quan

Mà thành mộng mị kiểu toàn phiêu diêu

Bởi bất chấp mọi điều nguyên lý

Luật khách quan luôn có trên đời

 

Để đều tưởng tượng mù khơi

Thiên đường cộng sản có nào căn cơ

Mà chỉ kiểu dã tràng xe cát

Bởi đều luôn trái luật tự nhiên

 

Con sông đã chảy mọi miền

Có đâu lịch sử lại toàn quay lui

Bởi cộng sản trong thời nguyên thủy

Thì cuộc đời mông muội đã qua

 

Về sau đời mãi tiến xa

Văn minh xã hội dễ nào quay lui

Mác phản động chỉ hầu đâu khác

Bởi nói điều ngược lại khách quan

 

Tự cho khuôn ngọc thước vàng

Độc tài vô sản hóa càng tiếu lâm

Muốn mọi người “số không” tất cả

Mác cho rằng vậy mới công bằng

 

Cá mè một lứa quả hằng

Mác thành phá hoại cả nền văn minh

Mà nỗi khổ dân mình trước hết

Bởi do điều nhận thức chẳng sâu

 

Chỉ toàn cạn xợt bề ngoài

Kiểu đều ăn xổi ở thời khác chi

Lại la hoảng cần gì phê Mác

Mà chỉ cần thực tế chỉnh thôi

 

Mới là cụ thể trên đời

Còn hoài phê phán kiểu đều mông lung

Nên thực chất não nùng có khác

Lấy óc đầu nông cạn đo ni

 

Trong khi sự vật lạ gì

Vốn từ cái gốc mới đều căn cơ

Nền nghiêng ngữa múa nào đâu thẳng

Nhà nào xây nền đất thảy nghiêng

 

Thật toàn nông cạn nhãn tiền

Người mình cảm tính kiểu hoài khác đâu

Khiến sai lầm từ đầu chí cuối

Quá khứ qua hiện tại tương lai

 

Nếu không khắc phục thảy tài

Chỉ hoài vụng dại kiểu đều líu lo

Làm lịch sử khác nào trôi nổi

Lại tưởng hoài đều mãi đi lên

 

Khác đâu quan điểm bông phèn

Khiến làm hại thảy nhân quần lạ chi

Lấy sông suối dễ đâu đo biển

Óc ao tù khó thoát ra ngoài

 

                     (III)

 

Trước sau chỉ có hẹp hòi

Đâu nào sánh được với đời văn minh

Nên tựu trung tinh thần là thế

Đó luôn điều thiết cốt con người

 

Tinh thần quy luật tự mình

Mới làm phát triển cuộc đời ra thôi

Cho kết quả thảy đều trừu tượng

Vượt lên trên vật chất thảy toàn

 

Tinh thần giá trị tột cùng

Trong đều vũ trụ cũng nào khác đâu

Hay chí ít phần không che lấp

Nằm bên trong hiện hữu vô cùng

 

Vậy nên triết học nói chung

Cao hơn khoa học chỉ điều tự nhiên

Bởi khoa học nhằm toàn cụ thể

Triết học thì bao thảy ngoài trong

 

Với đều bản thể tinh thần

Con đường khai phá vốn toàn vô biên

Trong lịch sử chia đều nhiều chặng

Khác chi toàn rộng hẹp vậy thôi

 

Cái chung hầu thảy bao trùm

Kiểu bài thơ vẫn bao hàm mỗi câu

Hay cái hoa có đều đủ cánh

Mỗi cánh trong vẻ đẹp thảy riêng

 

Làm cho nghệ thuật, tư duy

Bài thơ luôn thể chứa trong vẹn toàn

Thơ đâu phải nói điều lếu láo

Mà cái hay ở chỗ thâm sâu

 

Nội dung tư tưởng khác đâu

Thơ hay dễ thảy còn hoài mới hay

Nên Nguyễn Du từ xưa đã rõ

Hay kiểu Đoàn Thị Điểm lạ nào

 

Thơ hay hay ở từng câu

Khác chi chuỗi hạt được xâu lại thành

Nên nếu đọc toàn bài cũng được

Hay xé riêng ra đọc từng câu

 

Đó thành nghệ thuật mới cao

Trên đời ít có xưa nay quả từng

Thơ lục bát với đều song thất

Có ai hơn Đoàn Thị Điểm, Tố Như

 

Còn thơ chỉ kiểu bây chừ

Thảy đều manh mún có nào đâu hay

Hoặc chỉ kiểu nhạc thơ ba xạo

Nói lên điều triết lý tầm thường

 

Chỉ thành khoác lác mọi đường

Dáng nhằm như vẻ mọi điều thiền sư

Như Nhất Hạnh đến chừ đã rõ

Trịnh Công Sơn làm dáng làm duyên

 

Cốt nhằm để dụ mọi miền

Chỉ nhằm vung vít huyên thiên một thời

Nên thế sự qua rồi mới rõ

Khác gì đâu thời cuộc nước ta

 

Cả thời hổn độn quỷ ma

Giờ đây tất cả qua rồi còn chi

Nhưng hiện tại tương lai chưa biết

Liệu có rồi cải thiện đổi thay

 

Còn mà chẳng có mảy may

Vũ đều như cẩn có hầu lạ chi

Khiến lịch sử khác gì dịnh mệnh

Cả cá nhân xã hội khác đâu

 

Nó đều sóng cả chỉ hầu

Hay như mây nổi thảy rồi bay qua

Nên làm thơ khác nào kiểu đó

Thơ làm chơi để thảy cùng quên

 

Có chi kiên định lềnh bềnh

Hay quan trọng hóa chuyện toàn tiếu lâm

Kiểu múa bút để nhằm tự khoái

Rồi ngàn năm cũng có ích gì

 

Có đâu suy nghĩ khác chi

Chỉ thành có úa có gì tương lai

Mà tất cả đều theo con nước

Thảy trôi vào biển cả bao la

 

Nhưng thơ chỡ đạo mặn mà

Cho dầu chỡ khẳm dòng đời cứ xuôi

Bầu trời rộng sông dài hội đủ

Đời thong dong đâu phải lo toan

 

Còn ai ăn ốc thảy toàn

Tự mình đổ vỏ ngu nào chen vô

Kệ cha nó cuộc đời là thế

Trời sinh voi sinh cỏ phải cân

 

Vài lời như vậy vạn lần

Nghe như đùa bỡn vẫn phần nghiêm trang

Nhìn vào thảy nguồn cơn rõ cả

Mới thành ra đâu kiểu tầm thường

 

Khác chi tóm lại mọi đường

Văn minh văn hóa vẫn thưởng ở đây

Kiểu dòng suối ngàn đời trong vắt

Dẫu đều khi trong ẩn áng mây

 

Khác chi mọi chuyện trên đời

Đâu nào quan trọng tuyệt vời lắm sao

Mà tất cả thảy đều xa cạ

Cả vàng thau lẫn lộn đều hầu

 

Chỉ thành hay dở qua mau

Cuộc đời vẫn vậy trước sau lạ gì

Giàu nghèo ám ảnh con người

Nhưng nhằm giải quyết phải đều vĩ mô

 

Việc vớ vẩn bốc đồng qua hết

Rồi một thời yên ắng lại về

Xưa kia Khổng tử ê chề

Hoàng kim thời đại dễ nào có đâu

 

                     (IV)

 

Thật có thể thảy đều định mệnh

Mỗi cá nhân kể cả cộng đồng

Thời gian luôn mãi mênh mông

Dòng sông lịch sử trôi hoài về đâu

 

Qua nhận thức mới đều thấy được

Còn chìm trong cảm tính biết gì

Nhất nhằm thị hiếu lạ chi

Không ngoài mọi lẽ thị phi trong đời

 

Kiểu thiền định cá nhân chủ nghĩa

Cốt thảy nhằm giải thoát riêng mình

Tưởng là giá trị ngon lành

Tưởng là ý nghĩa vẹn toàn thảy cao

 

Nó ngược lại mọi điều xã hội

Chẳng đàn bầy theo kiểu giỏ cua

Cũng đều hoạt động cực đoan

Con người chỉ thảy bộn bàng nổi trôi

 

Vẫn nhân thế kiểu hoài luống cuống

Chỉ xưa nay mường tượng mọi điều

Sai không chí ít cũng nhiều

Bởi đời tâm lý muốn đều lõng buông

 

Nhưng thực tế mãi đều đời sống

Chỉ trần truồng giữa chốn không gian

Áo quần ngoài thảy mặc toàn

Văn minh nhân loại quả càng khác đâu

 

Đó lịch sử loài người là thế

Từng cá nhân xã hội có đều

Mặt kia chen lẫn mặt này

Mặt đều cụ thể mặt toàn sâu xa

 

Nhưng xã hội vẫn hoài có thật

Thảy chia ra đất nước vốn đều

Có riêng lịch sử chẳng lèo

Dẫu rằng lịch sử riêng mình vậy thôi

 

Lịch sử đó luôn đều hợp tác

Cả những khi nuốt chửng lẫn nhau

Đó toàn sự thật đều hầu

Ngàn xưa đã vậy đâu nào hôm nay

 

Nên đâu khác dễ đều định mệnh

Chuyện xảy xong mới biết thảy toàn

Còn không vẫn chỉ mơ màng

Dễ đều vỗ ngực xưng tên lạ gì

 

Nên tóm lại nền cần vững chắc

Khiến mọi điều nhận thức mới cao

Khác chi sự vật trong ngoài

Đều toàn phân biệt phạm trù trước sau

 

Kiểu mọi vật chia ra nặng nhẹ

Tốt xấu luôn vẫn có khác nào

Vật thì đẹp tựa bông hoa

Vật toàn cao khiết như là kim cương

 

Đâu thảy cách chỉ toàn hổn độn

Mà phân chia đều thảy khách quan

Tích hay tiêu cực rõ ràng

Tầm cao hay thấp đều toàn thế thôi

 

Mọi đất nước trong ngoài cũng thế

Đều dòng sông nặng trĩu phù sa

Lớp cao lớp dưới ta bà

Với đều lớp giữa thảy thành trung gian

 

Kiểu lớp trên gọi là trí thức

Hay tinh hoa nếu bản chất đều

Còn nhằm giả tạo đều lèo

Để rồi nổi lặn thảy hoài đổi thay

 

Nhưng tựu trung có đều nền tảng

Và lòng sông quyết định cuối cùng

Có khi đọng lại không chừng

Còn trôi ra biển thảy đều lớp trên

 

Nên cảnh quang mới điều đáng nói

Như dòng sông vẫn có đôi bờ

Trên cao mây nổi lững lờ

Lại thêm cây lá hai bờ khác sao

 

Khiến tất cả trở thành tổng hợp

Như chim bay tạo vẻ nên thơ

Phượng hoàng ai nấy thẩn thờ

Đại bàng ai chẳng cũng mơ lòng mình

 

Đấy thực chất thật tình như vậy

Cuộc đời đều có thảy phân công

Dễ đâu tất cả là rồng

Dễ dâu tất cả chỉ đều thờn bơn

 

Mà dị biệt nguồn cơn vẫn có

Cò chân cao nhưng hạc cổ dài

Thờn bơn méo miệng thành hài

Phượng hoàng rạng rỡ dễ nào nhìn đâu

 

Thành mọi sự trên đời là vậy

Mỗi vật riêng cá tính của mình

Chia đều cao thấp linh đình

Vẫn toàn cần thiết đâu mình riêng tư

 

Cả làm thơ khác nào như vậy

Kẻ chỉ làm tếu táo để chơi

Kẻ làm muốn kiểu tuyệt vời

Ta là thi sĩ để đời phải kinh

 

Thành tóm lại sự tình đâu khác

Thảy phải cần gạn đục khơi trong

Mọi điều chớ có mơ mòng

Nhưng đều quy củ cả toàn hành tinh

 

Tinh hoa chỉ tinh thần cao khiết

Phần thấp riêng vật chất nặng nề

Cân bằng vẫn thảy mọi bề

Cái này ý nghĩa chỉ nhờ cái kia

 

Nay tếu tếch đôi điều là thế

Kiểu nói chơi nhưng thực mọi phần

Từng câu ý nghĩa riêng toàn

Góp vào tổng thể để thành bài thơ

 

NGÀN MÂY

(04/02/22)