PHÊ PHÁN TÁC PHẨM

“PHÊ BÌNH KẾ HOẠCH GOTHA”

(KRITIK DES GOTHAER PROGRAMMS)

CỦA CÁC MÁC

 

Đây là tác phẩm được kể cũng thuộc phần quan trọng đặc biệt trong toàn bộ hệ thống Mác-Ănghen, mặc dầu nó chỉ ra đời sau khi Mác chết. Đúng ra đây là phần sao lục để in lại tác phẩm Mác của Ănghen, và phần lớn đây chỉ là bản thảo lá thư được in lại mà Mác gởi cho Bracke vào năm 1875 vào kỳ đại hội của đảng Dân chủ xã hội Đức lúc đó bàn về bản Cương lĩnh Gotha được đưa ra thảo luận và bị Mác phê phán. Nội dung cũng nhằm phê phán Lasalle hay tư tưởng về Chủ nghĩa xã hội của ông này vào thời kỳ đó, và cuối cùng bản đề cương làm tại thành phố Gotha này phải bị bãi bỏ. Tất nhiên dưới dạng bản thảo như vậy nên nhiều chỗ rất còn bề bộn, mang tính cách bút chiến, tranh luận nhiều hơn là tác phẩm đã đầy đủ và hoàn chỉnh. Tuy nhiên điều quan trọng ở đây là nó chứa đựng những tư tưởng định hướng của Mác về chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, nên đã trở thành nền móng quan trọng quyết định của học thuyết Mác về sau mà khó ai có thể nghi ngờ hay xem thường được các lập luận chứa đựng trong đó.

Bởi vậy ngày nay đọc lại những gì Mác đã viết trong các tác phẩm của mình người ta rất dễ thấy nhàm chán, bởi vì rất nhiều lập luận cứ được lặp đi lặp lại nhằm để thuyết phục người đọc nhưng thật ra hàm lượng thông tin và tư tưởng chiều sâu thường không chặt chẽ, rất dễ bị pha loãng, do đó chỉ cần lựa chọn những trọng tâm trọng điểm nào đó là đủ, và chốt vào những điểm gút nào đó tiêu biểu hay quan trọng nhất cũng là đủ. Ví dụ những khái niệm trong xã hội bình thường như lao động, sản xuất, tiền tệ, giá cả, thị trường, hàng hóa, tiêu thụ, đầu tư, tái đầu tư mở rộng, giao thương v.v… nói chung tất cả mọi cái gì khách quan, thông thường nhất, Mác đều nhằm quy vào cách duy nhất đó thuần túy là sản phẩm của chế độ kinh tế xã hội tư bản, tức hàm chứa trong đó nguyên lý của quyền tư hữu, bóc lột, phân chia giai cấp, đấu tranh giai cấp mà Mác nhất thiết muốn dẹp bỏ để tiến tới chế độ xã hoàn toàn cộng sản. Nói khác đi, người ta nhìn thấy rõ có cái gì đó tiên kiến, không bình thường trong nhận thức, tư duy của Mác ở đây, nó không còn kiểu khoa học khách quan nữa mà thành kiểu khoa học được sáng chế theo kiểu chủ quan, theo cảm tính và theo thị hiếu muốn có của riêng ông ta.  

Nên trong nguyên văn bản tiếng Đức ở đây Mác viết : “Zwischen der kapitalistischen und der kommunistischen Gesellschaft liegt die Periode der revolutionären Umwandlung der einen in die andre. Der entspricht auch eine politische Übergangsperiode, deren Staat nichts andres sein kann als die revolutionäre Diktatur des Proletariats”. “In einer höheren Phase der kommunistischen Gesellschaft, nachdem die knechtende

Unterordnung der Individuen unter die Teilung der Arbeit, damit auch der Gegensatz geistiger und körperlicher Arbeit verschwunden ist; nachdem die Arbeit nicht nur Mittel zum Leben, sondern selbst das erste Lebensbedürfnis geworden; nachdem mit der allseitigen Entwicklung”. “Der Individuen auch ihre Produktivkräfte gewachsen und alle Springquellen des enossenschaftlichen Reichtums voller fließen - erst dann kann der enge bürgerliche Rechtshorizont ganz überschritten werden und die Gesellschaft auf ihre Fahne schreiben: Jeder nach seinen Fähigkeiten, jedem nach seinen Bedürfnissen!”.

Có nghĩa : “Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa có giai đoạn cách mạng lật đổ để cái này chuyển qua cái kia. Điều đó cũng tương ứng với thời kỳ quá độ chính trị qua đó Nhà nước không gì khác hơn là sự độc tài cách mạng của những người vô sản”. “Trong một giai đoạn cao hơn của xã hội cộng sản chủ nghĩa, khi đó điều kiện nô lệ của cá nhân do sự phân chia lao động xã hội gây ra như tình trạng đối kháng giữa lao động tinh thần và lao động thân xác sẽ bị biến mất; khi đó lao động không còn chỉ là phương tiện kiếm sống nữa, mà chính nó trước hết đã trở thành bổn phận của đời sống; qua đó là sự phát triển về mọi phương diện”. “Cá nhân cũng như sức mạnh sản xuất của họ vươn lên và mọi suối nguồn của sự giàu có hưởng thụ được tuôn trào như suối chảy – khi đó trước nhất những khuôn khổ bó hẹp của viễn tượng luật pháp tư sản sẽ hoàn toàn bị vượt qua, và xã hội trên lá cờ của mình sẽ viết : mỗi người làm hết năng lực của mình, mỗi người được hưởng cho mọi nhu cầu của mình !”.

“Between capitalist and communist society there lies the period of the revolutionary transformation of the one into the other. Corresponding to this is also a political transition period in which the state can be nothing but the revolutionary dictatorship of the proletariat”. “But these defects are inevitable in the first phase of communist society as it is when it has just emerged after prolonged birth pangs from capitalist society. Right can never be higher than the economic structure of society and its cultural development conditioned thereby”. “In a higher phase of communist society, after the enslaving subordination of the individual to the division of labor, and therewith also the antithesis between mental and physical labor, has vanished; after labor has become not only a means of life but life's prime want; after the productive forces have also increased with the all-around development of the individual, and all the springs of co-operative wealth flow more abundantly – only then can the narrow horizon of bourgeois right be crossed in its entirety and society inscribe on its banners: From each according to his ability, to each according to his needs!”

“Mais ces défauts sont inévitables dans la première phase de la société communiste, telle qu'elle vient de sortir de la société capitaliste, après un long et douloureux enfantement. Le droit ne peut jamais être plus élevé que l'état économique de la société et que le degré de civilisation qui y correspond”. “Dans une phase supérieure de la société communiste, quand auront disparu l'asservissante subordination des individus à la division du travail et, avec elle, l'opposition entre le travail intellectuel et le travail manuel; quand le travail ne sera pas seulement un moyen de vivre, mais deviendra lui-même le premier besoin vital; quand, avec le développement multiple des individus, les forces productives se seront accrues elles aussi et que toutes les sources de la richesse collective jailliront avec abondance, alors seulement l'horizon borné du droit bourgeois pourra être définitivement dépassé et la société pourra écrire sur ses drapeaux « De chacun selon ses capacités, à chacun selon ses besoins !”

Đọc đoạn văn trên nó thật sự phi lý và đúng ra không có cơ sở khách quan cụ thể nào cả, nhưng được Engels nhất tâm với Mác coi đây như một sự khám phá và nguyên lý vĩ đại nhất mà Mác đã mang lại cho cuộc cách mạng xã hội nhân loại tức là cuộc cách mạng cộng sản không tiền khoáng hậu. Bởi vì khi đó mọi cái gì ràng buộc, hạn chế trong xã hội tư bản đều bị vượt qua và xóa bỏ, giai cấp lao động hay vô sản cần lao được giải phóng ra mọi sự phân chia lao động xã hội của mình, khi ấy sự tách biệt lao động trí óc tinh thần và lao động chân tay thân xác đều không còn nữa, con người lao động được giải phóng hoàn toàn, mọi sức lao động phát huy đúng mức nhất, tài sản vật chất đều tuôn ra như suối, và xã hội hãnh diện thêu trên lá cờ của mình : mỗi người làm việc theo năng lực mình có và hương theo mọi nhu cầu mình mình mong ước.

Đây thật là điều có thể nói là hoàn toàn tiếu lâm và hết sức nông cạn, trẻ con trong tư tưởng, lập luận của Mác. Bởi tư tưởng của Mác thực chất kiểu như mơ mộng trên mây, không có gì mang tính cách thực tiển khách quan hay khoa học thực tế nào cả. Bởi dù sao đơn vị hiện thực của xã hội là con người cá nhân cụ thể mà không phải giai cấp trừu tượng nào hết. Chính mỗi cá nhân bằng xương bằng thịt mới là thực thể không thể nào chối cãi được. Còn khái quát hóa nhiều lớp cá nhân theo phân loại nào đó về kinh tế xã hội thì người ta tưởng tượng thành giai cấp hay đẳng cấp xã hội là như thế. Chỉ có cái cụ thể mới đấu tranh nhau vì những mục tiêu, lợi ích nào đó, đó là quy luật xã hội của mọi cá nhân. Giai cấp chỉ là một khái niệm trừu tượng, tưởng tượng cái trừu tượng đấu tranh nhau, Mác chẳng khác nào cường điệu, mê tín hay gàn bướng. Đó chẳng khác gì do sự ám ảnh về ý niệm “biện chứng” vô lối mà ngay từ đầu tư duy Mác đã hoàn toàn mắc phải.

Cũng từ đó để thấy rằng bất kỳ cái gì trong xã hội đều biến đổi theo lịch sử, từng thế hệ cá nhân cũng vậy. Tuy biến đổi nhưng mọi cái cũ đã qua như là những nền tảng nào đó đều được giữ lại như những gì là căn cơ nhất. Ví dụ mỗi cá nhân đều có tâm lý chung của chủng loại và tâm lý, ý thức riêng của mình, mà trong đó phải nói đến bản năng sinh tồn và phát triển vẫn không bao giờ mất. Hay định chế gia đình, định chế quốc gia, định chế xã hội nó vẫn cứ tồn tại qua thời gian khó thể nào loại bỏ và cũng chẳng lý do gì để loại bỏ vì đó luôn vẫn là điều thiết yếu nhất. Nên lao động của cá nhân, trước hết vì nhu cầu tồn tại, phát triển bản thân mình trong môi trường xã hội, luôn luôn chỉ là khách quan, chẳng có gì là lý tưởng hay huyền hoặc cả.

Cá nhân làm việc cho bản thân mình, đó cũng là làm việc chung cho toàn xã hội. Cơ chế xã hội là cơ chế thống nhất, có chế thị trường và lao động chỉ là cơ chế tự nhiên, khách quan. Mỗi cá nhân lao động tùy thuộc vào năng lực bản thân chính mình, hoàn cảnh, điều kiện của mình, ngay cả tài năng và sở thích của mình, nên có người lao động đơn giản, thân xác, có người lao động tinh thần, trí tuệ, không thể đều nhất thiết giống nhau hay đều nhất thiết đồng nhất. Đó là chưa nói đến tính lười biếng, tình ỳ do tâm lý tự nhiên nào đó nơi từng cá nhân vẫn là điều không thể tránh. Mác đều quy trong xã hội tư bản con người đều bị điều kiện hóa do phân công lao động, chỉ trong xã hội cộng sản mới vượt ra tất cả điều đó, thật ra đó chỉ là quan điểm tưởng tượng lố bịch, ngây thơ và non dại.

Hơn thế, lực lượng lao động trong xã hội không phải cố định, bất biến, mà đổi thay phát triển tuy theo sự phát triển của khoa học kỹ thuật ở mỗi thời. Trong xã hội sơ khai, hay xã hội nông nghiệp, sức lao động chân tay đơn giản luôn là điều cơ bản, nhưng khi khoa học kỹ thuật phát triển lên, đòi hỏi năng lực sử dụng máy móc, đòi hỏi sự vận dụng trí tuệ, hiểu biết chỉ là nhu cầu khách quan tự nhiên. Đó là do phát triển khoa học kỹ thuật mang lại, không phải riêng do cơ chế tương giao xã hội nào làm phát sinh ra cả. Mác cho rằng trong xã hội cộng sản bậc cao, do tương quan sản xuất bình đẳng nhau, ai cũng như ai cùng đều hợp đồng lao động ngang nhau mà sức lao động được giải phóng tất cả, mỗi người đều hăng hái lao động hết mực để của cải tuôn ra như nước, đáp ứng hết tối đa nhu cầu của mọi người, thực chất chỉ là quan điểm không tưởng, điên dại, chẳng có lấy một chút nào thực tế hay khách quan cả. Bởi nhu cầu của cá nhân luôn luôn vô hạn, được voi đòi tiên, mỗi giai đoạn xã hội đều luôn phát triển đi lên, hàng hóa vật dụng cũng thế, nhất thiết phải phụ thuộc vào khoa học kỹ thuật của từng thời đại mà không phải chỉ đơn giản do sự lao động thông thường.

Như vậy cho xã hội cộng sản, của cải làm ra như nước nhờ vào sự giải phóng giai cấp, giải phóng lao động, nhờ vào sự xóa bỏ phân chia lao động trong xã hội, khiến cho tài sản làm ra như nước, xã hội sẽ vinh hạnh đề lên lá cờ của mình : mỗi người làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu, thật chỉ là một sự tưởng tượng rỗng tuếch, đầy tính mị dân, hoàn toàn không thực tế, không chút khách quan nào cả. Ở đây hoàn toàn cho thấy quan điểm kinh tế xã hội của Mác thực chất là quan điểm hoàn toàn điên loạn, không có chút cơ sở thực tế nào chỉ thành như một sự tưởng tượng huyền hoặc, như ngay cả trong bộ Tư bản luận Mác cũng từng viết : của cải làm ra hoàn toàn phong phú, bởi cá nhân nào cũng tự giác cả, lúc đó không cần thị trường, không cần tiền tệ, không cần pháp luật, bởi mọi định chế tư sản này đã hoàn toàn bị vượt qua và bị loại bỏ, công nhân không cần phân biệt cái gì riêng công cả thảy, mà sáng sáng tự động vào nhà máy và chiều chiều thì thoải mãi đi cầu hay thực hiện nhu cầu giải trí riêng nào đó của mình. Đây thực chất là một tư tưởng điên loạn của Mác mà giới vô sản bình dân đã từng bị thu hút vì tuyên truyền mắc phải.

Thành tóm lại, chủ thuyết Mác hay chủ thuyết cộng sản mác xít thật ra chỉ là một chủ thuyết huyễn hoặc không bao giờ có được trong thực tế, bởi vì nó hoàn toàn mông lung, hư ảo, chỉ đầy tưởng tượng mà không thực chất được bao giờ trong xã hội khách quan, tự nhiên cả. Điều này cho thấy rõ trong hai quan điểm hoàn toàn phi lý mà trong cuốn Phê bình kế hoạch Gotha và trong cuốn Tư bản luận là hai cuốn cột trụ về kinh tế xã hội chính trị mà Mác đã công khai minh bạch đề ra (còn các tác phẩm khác đều là tác phẩm triết học thời trẻ). Bởi nói cho cùng, tinh thần của Mác vẫn là tinh thần tiên kiến và cố chấp. Mác chỉ luôn chăm bẳm một điều là xã hội tư bản là xã hội xấu xa, tiêu cực, còn không thấy mặt nào là tích cực tích cực thật sự của nó. Thật ra nền kinh tế xã hội tư bản không bất kỳ ai làm ra nó cả, không bất kỳ lý thuyết hay ý thức hệ nào tiền chế ra nó cả. Đó chỉ là sự tiến triển, thừa kế tất yếu của lịch sử xã hội loài người có trước đó, nhờ do khoa học kỹ thuật phát triển mà hình thành từ khách quan mọi mặt đi lên.

Mác lên án xã hội tư bản chẳng qua Mác từ lâu đã căn cơ lên án xã hội tư sản. Mác cho tư hữu là nguồn gốc của mọi sự phân biệt giai cấp, của mọi sự bóc lột, của mọi sự đấu tranh giai cấp từ đầu đến nay trong xã hội loài người. Chính định chế tư hữu khác nhau đã tạo ra mọi hệ lụy về ý thức hệ, tức thượng tầng kiến trúc do cơ sở hạ tầng kinh tế quyết định, như tôn giáo, nhà nước, pháp luật, các tư duy ý thức, các quan điểm đời sống v.v… Mác coi đó đều mọi sự vong thân xã hội. Mà xã hội Tư bản lại là xã hội tư sản được nâng lên thêm một bực, khiến quan hệ xã hội ở đây càng thêm khốc liệt, tức mâu thuẫn giai cấp càng trở nên ngột ngạt đỉnh điểm, và cuối cùng giai cấp vô sản sẽ làm cách mạng lập đổ và tiêu diệt giai cấp tư sản, tư bản, để cuối cùng xã hội tiến lên xã hội không giai cấp như trên đã phân tích.

Thành nên kiểu Mác là kiểu chẽ sợi tóc làm tư. Lấy tư sản, tư bản như là điều mặc cảm riêng, nên nhìn ở đâu cũng thấy kiểu xã hội tư sản đều là kiểu xã hội bệnh hoạn, tiêu cực đủ loại. Điều đó cho thấy quả Mác chẳng khác gì một kẻ tâm bệnh, nhìn gà hóa cuốc hết thảy. Không thấy đầu là nguồn gốc của tư hữu, không thấy đầu là những nguyên lý, cơ chế khách quan của xã hội, của lịch sử, mà chỉ đều nhìn tất thảy theo thị hiếu, cảm tính riêng của cá nhân mình. Bởi nếu xã hội tư sản, tư bản có xảy ra hiện tượng bóc lột giữa người với người chăng nữa, đó chẳng qua cũng là hiện tượng riêng biệt, đặc thù cá nhân, và nếu là khía cạnh tiêu cực khách quan chăng nữa cũng chỉ cần sửa chữa nó, bằng phương pháp xã hội, bằng biện pháp luật lệ khác nhau, chỉ vừa đơn giản vừa hiệu quả, mà chẳng gây sự xáo trộn chẳng đáng nào. Đằng này thái độ của Mác là thái độ tiêu cực tuyệt đối. Mác không chỉ những phủ nhận cơ chế tư hữu, cơ chế tư sản như là động lực khuyến khích, phát triển xã hội, mà Mác còn coi đó như tội ác, muốn xóa sạch đi hết cả để làm cách mạng xã hội. Điều này chẳng khác gì vì con sâu mà vứt đổ cả nồi canh, vì có cành sâu mà chặt nguyên cả cây, vì có vạt rừng sâu mà đốn nguyên cả cánh rừng, đó đều chỉ là việc làm xuẩn ngốc, tự cho là cách mạng mà không gì khác. Bởi vì trong thực tế cho thấy, tất cả đều vẫn quay trở về khởi điểm cũ nếu thực chất nếu cô ý vi phạm vô lý vào các nguyên lý khách quan nào đó vốn đã có sẳn.

Điều này cũng cho thấy nơi thuyết Mác, tiền đề đặt sai và kết luận đặt sai, tất cả toàn bộ lý thuyết thảy trở thành sai mà không thể nào khác. Tiền đề Mác chủ trương thuyết duy vật tuyệt đối, cho rằng chỉ có vật chất thuần túy trong vũ trụ và cuộc sống xã hội này mà không là gì khác. Đây thật sự chỉ là tiền đề quá khích, nông cạn, giản lược mọi sự vào cái tầm thường nhất, chẳng có cơ sở, căn cơ nào cả, chẳng qua chỉ là một định kiến cảm tính không hơn không kém. Bởi nếu chỉ duy có vật chất thì đâu còn mọi ý nghĩa tinh thần khác, còn đâu mục tiêu để xây dựng xã hội tốt đẹp như Mác mong muốn. Thành ra đó chính là sự nghịch lý tiên khởi và căn bản nhất của Mác.

Đã vậy kết luận còn nhằm đi đến một xã hội hoàn toàn không tưởng như đã biết thì còn có nghĩa lý gì. Đó chỉ là chuyện đầu voi đuôi chuột hay đầu chuột đuôi voi mà ai cũng thấy. Cuối cùng tai hại nhất Mác còn chủ trương “Chuyên chính vô sản”, chẳng có nguyên lý hay cơ bản khoa học khách quan nào ở đây cả. Một đám người, một giai cấp thất thế tạm thời trong hoàn cảnh xã hội, lại thống trị ngược lại toàn xã hội, đó phải chăng là phản lịch sử, phản nhân bản, phản con người, phản xã hội mà Mác đã cố tình vấp phải. Bởi Mác đã cố tình đồng hóa đồng hóa pháp luật luôn là nhu cầu khách quan tự nhiên của xã hội, Nhà nước là cơ quan quản lý pháp luật thiết yếu không thể không có, với giai cấp và với quyền tư hữu, thành nên chẳng khác gì là quan điểm xằng bậy, vô chính phủ, đầy chất tiêu cực, phản động và phá hoại, nhưng lại nhân danh giải phóng giai cấp, giải phóng loài người, thật lố bịch mà ngày nay cả nhân loại sáng suốt, lành mạnh, lương hảo cần phải thật sự nhận chân hay thấy thật rõ ra về tất cả mọi điều khuất lấp đó trong toàn bộ lý thuyết của Các Mác.

 

By VÕ HƯNG THANH

        (02/9/2021)